പിതൃക്കളെ സ്മരിച്ച് ജലാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന ഹൈന്ദവ ആചാരമാണ് പിതൃതർപ്പണം. പിതൃക്കളെ ആവാഹിക്കുന്നതിനും അവർക്കായി ജലം അർപ്പിക്കുന്നതിനുമായി പ്രത്യേക മന്ത്രങ്ങൾ ചടങ്ങിനിടെ ജപിക്കാറുണ്ട്. പിതൃ ഗായത്രി മന്ത്രം, ആവാഹന മന്ത്രം, തർപ്പണ മന്ത്രം എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ദർഭപ്പുല്ല്, എള്ള്, വെള്ളം എന്നിവയാണ് തർപ്പണത്തിന് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആചാരവിധി അനുസരിച്ച് ദിശയിൽ ശ്രദ്ധിച്ചാണ് ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചുകൊണ്ട് എള്ളും വെള്ളവും അർപ്പിക്കുന്നതാണ് തർപ്പണത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം.

പിതൃ ഗായത്രി മന്ത്രമായി ജപിക്കുന്നത്:

"ഓം പിതൃഗണായ വിദ്മഹേ ജഗത്ധാരിണീ ധീമഹി തന്നോ പിത്രേ പ്രചോദയാത്."

പിതൃക്കളെ ആവാഹിക്കുന്നതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന മന്ത്രമാണ്:

"ഓം ആഗച്ഛന്തു മേ പിതര ഏമം ഗൃഹണന്തു ജലാഞ്ജലിം."

പിതൃക്കൾ ഇവിടെ എത്തി അർപ്പിക്കുന്ന ജലാഞ്ജലി സ്വീകരിക്കണമെന്ന പ്രാർഥനയാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ അർഥം.

തുടർന്ന് തർപ്പണം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ ബന്ധപ്പെട്ട വ്യക്തിയുടെ ഗോത്രവും പിതൃക്കളുടെ പേരും ഉച്ചരിച്ച് "തർപ്യാമി" എന്ന് പറഞ്ഞാണ് എള്ളും വെള്ളവും അർപ്പിക്കുന്നത്. ആചാരവിധി അനുസരിച്ച് കൈയുടെ പ്രത്യേക ഭാഗത്തിലൂടെ ജലം താഴേക്ക് ഒഴുക്കുന്നതാണ് പതിവ്.

പിതൃതർപ്പണത്തിൽ ദിശയ്ക്കും പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണയായി തെക്കോട്ടാണ് തിരിഞ്ഞുനിന്ന് പിതൃതർപ്പണം നടത്തുന്നത്. ചില ആചാരക്രമങ്ങളിൽ കിഴക്കോട്ടും തിരിഞ്ഞ് ചടങ്ങ് നടത്താറുണ്ട്. അതത് കുടുംബാചാരവും ആചാര്യ നിർദേശവും അനുസരിച്ചായിരിക്കും രീതികളിൽ വ്യത്യാസം.

മന്ത്രജപത്തിനൊപ്പം മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രതയ്ക്കും ശുദ്ധിക്കും ഭക്തിക്കും ചടങ്ങിൽ പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. പിതൃക്കളോടുള്ള ആദരവും സ്മരണയും അർപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് തർപ്പണച്ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ആചാരപരമായ രീതികൾ കുടുംബപരമ്പരയും സമ്പ്രദായവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടാമെന്നതും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.